आई — कवी यशवंत

'आई' म्हणोनी कोणी, आईस हाक मारी,

ती हाक येई कानी, मज होय शोककारी.
नोहेच हाक, माते! मारी कुणी कुठारी;
आई कुणा म्हणू मी? आई घरी न दारी.
ही न्यूनता सुखाची चित्ती सदा विदारी;
स्वामी तिन्ही जगाचा आईविना भिकारी॥

चारा मुखी पिलांच्या चिमणी हळूच देई,
गोठ्यात वासरांना या चाटतात गाई.
वात्सल्य हे पशूंचे मी रोजरोज पाहे;
पाहून अंतरात्मा व्याकूळ मात होई.
वात्सल्य माउलीचे आम्हा जगात नाही;
दुर्भाग्य याविना का आम्हास नाही आई॥

शाळेतुनी घराला येता धरील पोटी,
काढून ठेवलेला घालील घास ओठी.
उष्ट्या तशा मुखाच्या धावेल चुंबनाती;
कोण तुझ्याविना गे का या करील गोष्टी?
तुझ्याविना गे कोणी लावील सांजवाती?
सांगेल ना म्हणाया आम्हा "शुभं करोति"॥

ताईस या कशाची जाणीव नाही काही;
त्या सान बालिकेला समजे न यात काही.
पाणी तटावरुनी नेतात बावरे ही;
ऐकून घे, परंतु आम्हास नाही आई.
सांगे तसे मुलींना, "आम्हास नाही आई";
ते बोल येत कानी, "आम्हास नाही आई"॥

आई, तुझ्याच ठायी सामर्थ्य नंदिनीचे,
माहेर मंगळाचे, अद्वैत तापसांचे.
गांभीर्य सागराचे, औदार्य या धरेचे;
नेत्रांत तेज नाचे त्या शांत चंद्रिकेचे.
वास्तव्य या गुणांचे, आई, तुझ्यात साचे॥

गुंफुनी पूर्वजांच्या मी गाइले गुणांना;
साऱ्या सभाजनांनी या वंदिल्या कृतीला.
आई, करावया तू नाहीस कौतुकाला;
या न्यूनतेमुळे ही मज त्याज्य ही पुष्पमाला.
पंचारती जनांची ना तोषवी मनाला;
पाही जीव बालकाचा तव कौतुका भुकेला॥

येशील तू घराला परतून केधवा गे?
दवडू नको घडीला, ये, ये निघून वेगे.
हे गुंतले जीवाचे पायी तुझ्याच धागे;
कर्तव्य माउलीचे करावयास येई वेगे.
रुसणार मी न आता, जरी बोलशील रागे;
ये रागवावयाही, परि येई, येई वेगे॥

- यशवंत